O Programie

O Narodowym Programie Rozwoju Czytelnictwa 2.0

Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021–2025 jest kolejną edycją wieloletniego programu, nakierowanego na wzmocnienie czytelnictwa w Polsce oraz modernizację bibliotek. Ze względu na skalę oddziaływania, jest to jeden z największych programów Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Działania w ramach bieżącej edycji kontynuują sprawdzone metody popularyzacji czytania (takie jak zakup nowości książkowych, czy poprawa infrastruktury bibliotecznej), jak i odpowiadają na współczesne przemiany sposobów uczestnictwa jednostki w kulturze.

 

Główny cel programu – rozwój czytelnictwa w Polsce oraz wzmocnienie roli bibliotek publicznych – współtworzą cztery cele szczegółowe, z których każdy posiada odrębny priorytet. Są one nakierowane na wyrównywanie szans poprzez podniesienie kompetencji czytelniczych w społeczeństwie.

 

Za Priorytet 1 – poprawę oferty bibliotek publicznych – odpowiada Biblioteka Narodowa. Dzięki umożliwieniu zakupu i zdalnego dostępu do nowości wydawniczych oferta bibliotek publicznych zostanie wzbogacana zgodnie z potrzebami i oczekiwaniami czytelników, którzy, za sprawą usług zdalnego dostępu do książek w formatach e-booków, audiobooków i synchrobooków, będą mogli skorzystać z niej o każdej porze. Biblioteka Narodowa odpowiada również za budowę ogólnokrajowej sieci bibliotek. Wdrożenie zintegrowanego systemu zarządzania zasobami bibliotek, który połączy  katalogi ponad 500 bibliotek, ułatwi dostęp do informacji o zbiorach polskich bibliotek użytkownikom z całego kraju.

 

Za Priorytet 2 – inwestycje w infrastrukturę bibliotek – odpowiada Instytut Książki. Szczególnie w gminach wiejskich oraz mniejszych miastach, instytucje kultury potrzebują wsparcia w stworzeniu mieszkańcom warunków lokalowo-technicznych do rozwijania kompetencji społecznych i kulturowych. Dzięki inwestycjom obiekty te staną się bardziej kompatybilne z potrzebami seniorów, osób z dysfunkcjami, a także rodzin z małymi dziećmi. Na wzmocnienie potencjału bibliotek publicznych wpłyną dofinansowania na zadania takie jak nowa aranżacja przestrzeni, modernizacja budynków, czy zakup wyposażenia.

 

Za Priorytet 3, czyli zakup nowości wydawniczych do placówek wychowania przedszkolnego, bibliotek szkolnych i pedagogicznych, odpowiada Ministerstwo Edukacji i Nauki. Umiejętność czytania ze zrozumieniem warunkuje aktywny udział w życiu społecznym oraz determinuje sposób radzenia sobie ze zmianami na rynku pracy. Wzmocnienie czytelnictwa wśród najmłodszych jest więc inwestycją w ich kompetencje społeczne. W ramach Priorytetu 3, szkoły będą mogły starać się o dofinansowanie na zakup nowości wydawniczych lub wyposażenia bibliotek.

 

Priorytet 4 realizowany jest przez Narodowe Centrum Kultury i obejmuje rozwijanie funkcjonalności bibliotek jako instytucji działających na rzecz integracji społecznej. Biblioteki są nie tylko miejscami gromadzenia książek, lecz także centrami spotkań lokalnych społeczności. W bibliotekach mieszkańcy mogą podejmować nowe aktywności, spędzać czas wolny, czy uczestniczyć w wydarzeniach kulturalnych. Narodowe Centrum Kultury koordynuje program dotacyjny pt. BLISKO (Biblioteka | Lokalność | Inicjatywy | Społeczność | Kooperacja | Oddolność), wspierający wielofunkcyjność bibliotek. W ramach BLISKO dofinansowywane są zadania mające na celu podnoszenie kompetencji pracowników bibliotek, nawiązywanie lokalnych partnerstw i aktywizację społeczności.

 

Narodowe Centrum Kultury odpowiada również za kampanię promocyjno-informacyjną, której celem jest wzmocnienie potencjału bibliotek i popularyzacja zalet czytelnictwa.

Instytucją spajającą działania w ramach większości priorytetów (1, 2 i 4) jest Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Koordynacja prac w zakresie Priorytetu 3 leży w kompetencjach Ministerstwa Edukacji i Nauki.

 

Całkowity budżet Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 wynosi 1 079 676 000 zł, z czego ok. 635 mln zł (ok. 59%) to środki z budżetu państwa, a ok. 445 mln to wymagany wkład własny beneficjentów programu (41%).

Operatorzy

Biblioteka Narodowa

Biblioteka Narodowa jest jednym z czterech operatorów Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021–2025. W jego ramach realizuje Priorytet 1. Poprawa oferty bibliotek publicznych mający na celu zakup nowości wydawniczych do bibliotek oraz rozwój ogólnokrajowej sieci bibliotecznej. W efekcie tych działań biblioteki zwiększą swoją atrakcyjność i zaoferują czytelnikom nowe książki w formie tradycyjnej, jak i zdalnej poprzez zapewnienie usługi dostępu do platform z e-bookami i audiobookami.

 

Ponadto, Biblioteka Narodowa mając na uwadze zapisy ustawy o bibliotekach dotyczące ogólnokrajowej sieci bibliotecznej, tj. prowadzenia jednolitej działalności bibliotecznej i informacyjnej umożlwiającej korzystanie z materiałów bibliotecznych i innych źródeł informacji, wdroży w ponad 500 bibliotekach zintegrowany system zarządzający zasobami bibliotek. Poprzez połączone katalogi użytkownicy będą mogli w łatwy i szybki sposób sprawdzać oraz uzyskiwać informacje o zasobach polskich książnic.

Instytut Książki

Działania Instytutu Książki w ramach Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 koncentrują się Priorytecie 2 „Infrastruktura bibliotek 2021-2025”, a więc na wzmocnieniu potencjału bibliotek publicznych przez inwestycje w ich infrastrukturę. Z perspektywy gmin wiejskich, a także mniejszych ośrodków i średniej wielkości miast, gdzie dostęp do wysokiej jakości usług bibliotecznych bywa wciąż ograniczony, maksymalizacja potencjału bibliotek w życiu lokalnych społeczności to szczególnie ważne zadanie. Priorytet służy:

  • dostosowaniu infrastruktury gminnych bibliotek publicznych do współczesnych standardów,
  • zwiększeniu atrakcyjności świadczonych usług (szczególnie przez odpowiednią aranżację przestrzeni i wyposażenie),
  • stworzeniu w bibliotekach odpowiednich warunków do rozwijania kompetencji społecznych i kulturowych mieszkańców.

O dofinansowanie (od 500 000,00 zł do 2 250 000,00 zł) mogą ubiegać się samorządowe instytucje kultury – gminne biblioteki publiczne będące samodzielnymi instytucjami kultury, a także gminne instytucje kultury, w skład których wchodzą biblioteki publiczne. Środki można przeznaczyć na budowę, przebudowę, rekonstrukcję, adaptację lub modernizację biblioteki, wraz z jej wyposażeniem. Dzięki Narodowemu Programowi Rozwoju Czytelnictwa 2.0 biblioteki publiczne, zarówno w mniejszych miejscowościach, jak w i miastach do 100 tys. mieszkańców, będą miały szansę wzmocnić swój potencjał, umocnić się w roli miejsc przyjaznych odbiorcom i nowoczesnych centrów życia kulturalnego lokalnych społeczności.

Ministerstwo Edukacji i Nauki

Ministerstwo Edukacji i Nauki odpowiada w ramach Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 za koordynację działań służących kształtowaniu nawyku czytania u dzieci i młodzieży. Wsparciem w ramach Priorytetu 3 programu zostały objęte placówki wychowania przedszkolnego (przedszkola i oddziały przedszkolne w szkołach), szkoły podstawowe i ponadpodstawowe oraz biblioteki pedagogiczne. Otrzymane środki placówki wychowania przedszkolnego mogą przeznaczyć na zakup książek dla dzieci i prowadzenie działań promujących czytelnictwo. W odniesieniu do szkół i bibliotek pedagogicznych wsparcie może być przeznaczone na zakup książek oraz elementów wyposażenia do bibliotek szkolnych i pedagogicznych (w tym zakup sprzętu komputerowego i oprogramowania do wykorzystania przez nauczyciela bibliotekarza) oraz realizację działań promujących czytelnictwo.

 

Oferta bibliotek pedagogicznych zostanie wzbogacona o pozycje metodyczne, które pomogą w znalezieniu nowych sposobów na zachęcenie dzieci do zapoznawania się z lekturami szkolnymi.

 

Działania Ministerstwa Edukacji i Nauki służą wyrównywaniu szans poprzez zapewnienie najmłodszym czytelnikom dostępu do książek. Szczególny nacisk w tej edycji programu został położony zwłaszcza na budowanie nawyków czytelniczych wśród dzieci w wieku przedszkolnym.

 

O dofinansowanie mogą ubiegać się organy prowadzące publiczne i niepubliczne przedszkola, szkoły podstawowe oraz ponadpodstawowe (zarówno publiczne jak i niepubliczne), a także biblioteki pedagogiczne, oddziały przedszkolne w szkołach oraz przedszkola specjalne i integracyjne. Wysokość wsparcia finansowego jest zależna od liczby dzieci uczęszczających do placówki wychowania przedszkolnego/uczniów w danej szkole.

Narodowe Centrum Kultury

Narodowe Centrum Kultury jest jednym z głównych koordynatorów Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-2025. W ramach kierunku interwencji BLISKO ogłaszane są nabory wniosków na zadania związane z realizacją dwuletnich projektów, wzmacniających kulturotwórczą funkcję bibliotek i aktywizujących społeczność lokalną. Dzięki uzyskanemu dofinansowaniu, biblioteki będą mogły:

  • inicjować projekty kulturalne (warsztaty, spotkania autorskie, koncerty),
  • nawiązywać współpracę z mieszkańcami,
  • włączać nowe środowiska w działalność bibliotek oraz organizować szkolenia, które podniosą kompetencje pracowników.

O dofinansowanie mogą ubiegać się biblioteki publiczne będące samodzielnymi samorządowymi instytucjami kultury oraz biblioteki publiczne wchodzące w skład innych instytucji kultury dla których organem założycielskim jest samorząd lokalny i które są zlokalizowane w gminach wiejskich, gminach miejsko-wiejskich oraz gminach miejskich (w tym w miastach na prawach powiatu) do 100 tys. mieszkańców. Wymiana doświadczeń między beneficjentami pozwoli natomiast na ukazanie bibliotek z całej Polski jako miejsc jednoczących lokalne społeczności.


Narodowe Centrum Kultury realizuje także ogólnopolską kampanię społeczno-informacyjną, której głównym celem jest długotrwała zmiana nawyków czytelniczych, a także pokazanie czytelnictwa jako obszaru, który wzmacnia kompetencje i poszerza horyzonty.

 

 

Program wieloletni „Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-2025”.

 

Budżet Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-2025 wynosi 1,1 mld zł, w tym 635 mln zł z budżetu państwa.

 

Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 jest programem wieloletnim uchwalonym na lata 2021-2025 przez Radę Ministrów w celu poprawy stanu czytelnictwa w Polsce poprzez wzmacnianie roli bibliotek publicznych, szkolnych i pedagogicznych jako lokalnych ośrodków życia społecznego, stanowiących centrum dostępu do kultury i wiedzy.

 

Program jest realizowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego,  przy zaangażowaniu Biblioteki Narodowej, Instytutu Książki i Narodowego Centrum Kultury, we współpracy z Ministerstwem Edukacji i Nauki.

 

Cel główny: wzmocnienie czytelnictwa w Polsce oraz rozwój bibliotek do 2025 r.

 

Cele szczegółowe:

 

  • Cel szczegółowy 1: Wzmocnienie potencjału bibliotek w środowiskach lokalnych poprzez wzrost atrakcyjności i dostępności ich zbiorów. 
  • Cel szczegółowy 2: Poprawa atrakcyjności bibliotek publicznych, poprzez inwestycje w ich infrastrukturę.
  • Cel szczegółowy 3: Wzmocnienie potencjału przedszkoli, bibliotek szkolnych i pedagogicznych poprzez wzrost atrakcyjności ich zbiorów.
  • Cel szczegółowy 4: Rozwijanie funkcjonalności bibliotek publicznych, jako instytucji działających na rzecz włączenia społecznego oraz promocja NPRCz 2.0.